Sahneyle tanışması çok küçük yaşlarda oldu. Babası ünlü yönetmen Robert Downey Sr.'nin 1970 yapımı Pound adlı filminde küçük bir rol üstlenen Downey Jr., böylece henüz beş yaşında sinema dünyasına adım atmış oldu. New York'ta büyüyen sanatçı, babasının çevresinde şekillenen bir sinema kültürünün içinde yetişti ve bu ortam onu kaçınılmaz biçimde oyunculuğa yöneltti. Asıl dikkat çekişi ise 1987 yapımı Less Than Zero ile geldi. Uyuşturucu bağımlısı genç Julian Wells'i o denli gerçekçi ve içten canlandırdı ki eleştirmenler onu bir anda adından söz ettiren isimler arasına yerleştirdi. Ardından 1992'de Chaplin filminde Charlie Chaplin'i oynadı; bu performans ona Oscar adaylığı ve BAFTA ödülü kazandırdı. Genç bir oyuncunun ikonik bir figürü bu denli derine işlemesi, Hollywood'un dikkatini kalıcı olarak üzerine çekti. Ne var ki 90'ların ortasından sonuna uzanan dönem, kariyerinin en sancılı yıllarına sahne oldu. Uyuşturucu bağımlılığı ve hukuki sorunlar onu bir süre hem ekranlardan hem de güvenilir oyuncular listesinden uzaklaştırdı. Ancak 2001'de Ally McBeal dizisinde verdiği güçlü performansla muhteşem bir geri dönüş yaptı. Bu rolü ona Altın Küre ödülünü getirdi ve eleştirmenlerin gözünde yeniden saygın bir yer kazandı. Gerçek anlamda dönüşüm ise 2008'de yaşandı. Iron Man ile Marvel Sinematik Evreni'nin kapılarını açtı ve Tony Stark karakterini öylesine sahiplendi ki bu isim onunla özdeşleşti. Avengers serisi boyunca sürdürdüğü bu rol, onu dünyanın en tanınan ve en çok kazanan oyuncularından biri hâline getirdi. Bununla birlikte Zodiac, Kiss Kiss Bang Bang ve Good Night, and Good Luck gibi yapımlardaki performanslarıyla salt bir aksiyon yıldızı olmadığını da defalarca kanıtladı. Sherlock Holmes serisinde ise hem zekâsıyla hem de karizmasıyla merakla beklenen bir karakter yarattı. Downey Jr.'ın hikâyesi yalnızca bir oyunculuk kariyerinin değil, aynı zamanda olağanüstü bir dönüşümün de hikâyesidir. Düşüşlerden beslenen, yeniden doğmayı bilen ve her seferinde kendini aşmayı başaran bu isim, sinema tarihinin en ilgi çekici figürlerinden biri olmayı sürdürmektedir.